الوقت- علی الزیدی نخستوزیر جوان عراق که اخیراً با اقدام جسورانه دستگیری مقامات متهم به فساد طی عملیاتی بیسابقه در منطقه سبز بغداد گرد و خاک سیاسی و تبلیغاتی مهمی در فضای داخلی به پا کرد، اینبار اما در یک سنتشکنی جدید در حوزه سیاست خارجی، آمریکا را مقصد اولین سفر رسمی دیپلماتیک خود انتخاب کرد و امروز دوشنبه 22 تیرماه راهی واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ شد. تلاشی برای نشان دادن اهمیت رابطه با ایالات متحده، و همچنین برای تحکیم حمایت دولت ترامپ از او. در همین مدت کوتاه تصدی پست نخستوزیری، او چندین بار از سوی تیم ترامپ مورد تشویق و تمجید قرار گرفته است، از جمله تماسهای ترامپ و وزیر جنگ پیت هگست، و همچنین بیانیه مثبت تام باراک، فرستاده ویژه که از «رهبری تازه» و «دستور کار جدید و جسورانه» الزیدی تمجید کرده است.
حتی کاخ سفید برای نشان دادن حمایت خود از دولت الزیدی، ارسال دلارهای نفتی به عراق را که از سال ۲۰۰۳ توسط بانک فدرال رزرو نیویورک مدیریت میشود، از سر گرفته است. این موضوع برای دولتهای مختلف عراق بسیار حائز اهمیت است زیرا ورود دلارهای نفتی نقش بسیار تعیین کنندهای در ثبات اقتصادی و به تبع آن ثبات سیاسی و اجتماعی این کشور دارد. حدود ۹۵ درصد از کل درآمدهای عراق از فروش نفت این کشور حاصل میشود.
شیوه به قدرت رسیدن الزیدی با ترامپ شباهتهایی نیز دارد. او به عنوان یک تاجرو بدون تجربه سیاسی قبلی، خود را به عنوان یک فرد خارج از سیاست و یک سرمایهدار معرفی میکند که برخی آن را «ترامپ خاورمیانه» یاد میکنند.
توافقات اقتصادی عراق و آمریکا در سفر الزیدی؛ از نفت و گاز تا مخابرات
با این زمینه آمادگی دو طرف برای توسعه روابط اقتصادی، بخش مهمی از برنامههای این سفر حول محور گسترش همکاریهای اقتصادی تنظیم شده است.
در این رابطه الزیدی پیش از سفرش در مقالهای که در واشنگتن پست منتشر شد، گفت: «میخواهم روابط را از مدیریت بحران به سمت ایجاد فرصت، بهویژه فرصتهایی که تأثیر اقتصادی قابل اندازهگیری دارند، سوق دهم. در دیدارم با رئیسجمهور دونالد ترامپ، راههای مشخصی را ارائه خواهم داد که میتوانیم این چشمانداز را به واقعیت تبدیل کنیم ». وی تأکید کرد که انتظار دارد تا گفتوگوها بر گسترش سرمایهگذاری آمریکا در زیرساختها، صنایع، فناوری و اقتصاد دیجیتال عراق متمرکز باشد.
انتظار میرود در جریان این سفر، قراردادهایی در موضوعات: گسترش همکاری با شرکتهای انرژی آمریکایی؛ افزایش ظرفیت تولید نفت عراق؛ توسعه بخش گاز طبیعی عراق و ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت با هدف کاهش وابستگی به تنگه هرمز میان طرفین منعقد شود.
به نظر میرسد الزیدی با آگاهی از جذابیت بخش نفت برای شرکتهای آمریکایی، این بازار را گام اولیه محکمی برای جلب سرمایهگذاری آمریکا و توسعه همکاریهای اقتصادی با واشنگتن میداند. زیدی پیش از این سفر در بیانیهای اعلام کرد: «ما به وزارتخانههای نفت، برق و ارتباطات دستور دادهایم که اولویت را به شرکتهای معتبر آمریکایی فعال در حوزههای انرژی، مخابرات، فناوری و توسعه بدهند».
به گزارش رویترز بر اساس بیانیهای دیگر از دفتر زیدی، دولت او قصد دارد تولید نفت را ظرف سه سال «به طور قابل توجهی» افزایش دهد. رویترز به نقل از چندین قانونگذار نوشت که ابتکارات انرژی دولت با هدف ارسال این پیام به واشنگتن صورت میگیرد که عراق پس از سالها نگرانیهای امنیتی، موانع اداری و اختلافات حقوقی، به مقصدی جذابتر برای سرمایهگذاریهای بینالمللی تبدیل میشود.
در آستانه انجام این سفر حیدر العبودی سخنگوی دفتر نخست وزیری گفته بود: «توافقنامههایی که قرار است امضا شوند شامل چندین یادداشت تفاهم در بخش نفت و گاز خواهند بود، زیرا عراق آماده میشود تا شرکتهای مختلف آمریکایی را که انگیزهای برای افزایش ظرفیت تولید نفت فراهم میکنند، جذب کند».
الزیدی در مقاله خود بخش نفت و گاز را از در مذاکرات با آمریکا برجسته دانست و نوشت: «عراق با داشتن یکی از بزرگترین ذخایر نفتی اثبات شده جهان، منابع طبیعی فراوان، نیروی کار توانمند و بازار داخلی قابل توجه، منابع لازم برای تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی پیشرو در منطقه را دارد».
جزئیات قراردادهایی که الزیدی برای پیشنهاد به سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی با خود به آمریکا برده هنوز به طور رسمی اعلام نشده اما بر اساس اخباری که رسانههای عراقی درز دادهاند توافق بر سر توسعه میدانهای بنعمر (Bin Umar) و سندباد (Sindbad) در بصره همراه با افزایش تولید گاز با شرکت Halliburton امضا شده است. همچنین مذاکرات بر سر انتقال مدیریت و توسعه میادین غرب القرنه-۲ (West Qurna-2)، ناصریه و چند بلوک اکتشافی در ذیقار و بلد با شرکت Chevron شروع شده است. لازم به ذکر است که مذاکرات با شرکت شورون به یکی از مهمترین عناصر استراتژی عراق تبدیل شده است. اوایل سال جاری میلادی، شورون جایگزین شرکت لوک اویل روسیه به عنوان اپراتور پروژه میدان نفتی غولپیکر قرنه غربی-۲ شد که به طور بالقوه به این شرکت آمریکایی امکان کنترل یکی از پربازدهترین داراییهای عراق را میدهد.
همچنین بغداد در حال مذاکره برای بازگشت و توسعه فعالیتهای شرکت ExxonMobil در میدان مجنون است.
همچنین پروژههای مسیرهای جایگزین صادرات نفت برای توسعه مسیرهای صادراتی که وابستگی عراق به تنگه هرمز را پس از اختلالهای ناشی از تنشهای منطقهای کاهش دهد، در متن مذاکرات اقتصادی دو کشور وجود دارد.
همچنین انتظار میرود الزیدی چندین توافقنامه دیگر از جمله توافق برای ایجاد صندوقی که عراق در ازای کمک ایالات متحده به افزایش برق این کشور، روزانه نیم میلیون بشکه نفت به آن واریز کند، امضا کند.
انتظار میرود در این سفر چندین تفاهمنامه و معاملات دیگر با شرکتهای بزرگ انرژی آمریکایی نیز امضا شود. این معاملات - که برخی از آنها مدتهاست در دست بررسی هستند - به نفع شرکتهای آمریکایی خواهد بود از جمله ابتکارات اخیر تصویب شده توسط کابینه الزیدی، توافق با شرکت آمریکایی HKN Energy برای توسعه میدان نفتی حمرین در شمال عراق است. دولت همچنین به وزارت برق اجازه داده است تا یک توافقنامه همکاری جامع با جنرال الکتریک را با هدف گسترش زیرساختهای تولید و انتقال برق عراق نهایی کند.
نگرانی مخالفان از افزایش نفوذ آمریکا در ساختار اقتصادی عراق
در حالی که الزیدی تلاش میکند تا به خواستههای ایالات متحده رسیدگی کند و از این طریق عراق را در مسیر روابط استراتژیک با آمریکا نگه دارد، این موضوع با اعلام نارضایتی و نگرانی های جدی درداخل عراق مواجه است زیرا منتقدان معتقدند که دامنه انتظارات کاخ سفید شامل دخالتهای بیشتر در سیاست داخلی و خارجی این کشور میشود و دولت الزیدی باید ترامپ را متقاعد کند که مایل و قادر به برآورده کردن چندین خواسته مهم ایالات متحده است .
به طور مثال دستور کار دولت ترامپ در عراق با دستور کار گستردهتر آن در قبال ایران تعریف میشود. دولت الزیدی به ویژه در بحبوحه تشدید تنشهای نظامی بین تهران و واشنگتن، به دنبال ایجاد تعادل در روابط خود با ایران و ایالات متحده بوده است اما این چیزی نیست که آمریکا را راضی نگه دارد.
تضعیف نفوذ ایران در عراق، از اهداف اصلی دولت ترامپ است و خلع سلاح گروههای مقاومت در اولویت برنامههای کاح سفید قرار دارد و پس از آن تمرکز بر کاهش وابستگی عراق به گاز و برق ایران است. واشنگتن خلع سلاح گروههای مقاومت را شرط همکاری عمیقتر دفاعی و اقتصادی قرار داده و با هرگونه نقشی برای احزاب مرتبط با مقاومت در دولت مخالف است.
زیدی قبل از سفر ضرب العجلی تا 30 سپتامبر را برای خلع سلاح تمامی گروههای که خارج از ساختار دولت سلاح دارند، صادر کرد که از قضا این دریچه زمانی با مهلت خروج نیروهای نظامی خارجی به رهبری ایالات متحده در عراق مطابقت دارد.
صدور این دستور به ایجاد یک دو دستگی در داخل گروههای مقاومت شد. رهبران سه گروه مقاومتی - عصائب اهل الحق، کتائب امام علی و سرایا السلام با این درخواست موافقت کردند اما 6 گروه دیگر نپذیرفته اند وآن را منوط به پایان کامل اشغالگری آمریکا کرده اند. نارضایتی این گروهها از سیاست جدید دولت، با توجه به محبوبیت مردمی و قدرت بالای سیاسی جریان مقاومت در بغداد، که اساساً ائتلاف اصلی تشکیل دهنده دولت الزیدی است، میتواند برای ادامه مسیر دولت نوپای الزیدی چالشآفرینی کند. اخیراً مراسم میلیونی تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای مقدسه عراق به نمایش پرشکوهی از حمایت مردم این کشور از گفتمان مقاومت تبدیل شد.
بر همین اساس منتقدان بر این موضوع تأکید دارند که افزایش نفوذ آمریکا در بخشهای اقتصادی عراق منجر به قدرت گرفتن اهرمهای فشار و مداخله واشتنگتن در امور داخلی این کشور شده و ثبات سیاسی و حتی اجتماعی عراق گروگان انتظارات فزاینده کاخ سفید از دولتهای عراق میشود.
دولت آمریکا پیش از این عزم و آمادگی خود را برای استفاده از اهرمهای فشار برای پیشبرد اهدافش نشان داده است. در آوریل امسال، ایالات متحده ارسال محمولههای دلار آمریکا به عراق را متوقف کرد و همکاریهای امنیتی را متوقف نمود.
ترامپ علناً با نامزدی قبلی نوری المالکی مخالفت کرده بود و گفته بود که او بیش از حد به ایران نزدیک است و تهدید کرده بود که در صورت بازگشت او به قدرت، حمایت ایالات متحده را قطع خواهد کرد.
بنابراین سفر الزیدی به واشنگتن، آزمونی حساس برای دولت جوان اوست. وی باید میان دو هدف متضاد تعادل برقرار کند: از یک سو، جلب رضایت ترامپ از طریق همکاری گسترده اقتصادی و امنیتی برای تضمین جریان درآمدهای نفتی و حمایت سیاسی، و از سوی دیگر، حفظ ثبات سیاسی داخلی و پاسخگویی به مطالبات جریان مقاومت و جریانهای سیاسی قدرتمندی که با افزایش نفوذ آمریکا مخالف هستند.
